Израиль болон Иран бие бие рүүгээ довтолж, мөргөлдөөн хоёр дахь долоо хоногтоо орсон энэ үед Ираны Ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиан хөрш орнууддаа хандан уучлал хүсжээ.
Сүүлийн долоо хоногийн хугацаанд Арабын нэгдсэн Эмират улс, Кувейт, Катар, Бахрайн, Саудын Араб зэрэг орнуудын агаарын орон зайд дрон болон пуужингийн халдлага бүртгэгдсэн байна.
Пезешкиан мэдэгдэхдээ Ираны түр удирдлагын зөвлөл хөрш орнууд руу хийх довтолгоог зогсоох шийдвэрийг баталсан, гэхдээ эдгээр орноос Иранд халдлага ирвэл хариу арга хэмжээ авна гэжээ.
Тэрбээр “Ираны үйл ажиллагаанд өртсөн хөрш орнуудаас би хувьдаа уучлал хүсэж байна” хэмээн мэдэгдсэн байна.
Гэсэн хэдий ч Иран үнэхээр довтолгоогоо зогсоох шийдвэр гаргасан эсэх нь тодорхойгүй хэвээр бөгөөд бямба гаргийн өглөө ч Персийн булангийн орнуудын чиглэлд зарим цохилт үргэлжилсэн гэх мэдээлэл гарчээ.
Сүүлийн жилүүдэд Иран Персийн булангийн хөршүүдтэйгээ, тэр дундаа өмнө нь бүс нутгийн өрсөлдөгч байсан Саудын Арабтай харилцаагаа сайжруулсан. Гэвч өнгөрсөн долоо хоногт Ираны Исламын хувьсгалт гвардын корпус олон тооны дрон, пуужингийн довтолгоо эхлүүлснээр энэ дипломат бодлого нурсан гэж үзэж байна.
Персийн булангийн орнууд өөрсдийн зочид буудал, боомт, газрын тосны байгууламж зэрэг иргэний дэд бүтцүүд довтолгоонд өртсөнд хүчтэй эсэргүүцэл илэрхийлжээ. Тэдгээр орнууд АНУ-Израилийн довтолгоонд оролцоогүй байсан аж.
Дайныг хурдан дуусгах дипломат боломж бүдгэрч байна
Персийн булангийн орнуудад АНУ-ын цэргийн баазууд байдаг ч тэдгээр орнууд Ираны эсрэг довтолгоонд баазаа ашиглуулахгүй гэж Вашингтонд мэдэгдсэн байна.
Шинжээчдийн үзэж байгаагаар, Ираны “хамгийн их эмх замбараагүй байдал үүсгэх” стратеги нь эрчим хүчний үнийг өсгөж, дэлхийн бизнес, логистикийн сүлжээнд сөргөөр нөлөөлж, дэлхийн эдийн засагт чухал бүс нутгийн тогтвортой байдалд итгэх итгэлийг сулруулжээ.
Пезешкианы мэдэгдэл Иран энэ стратегиа өөрчлөх гэж байна уу, эсвэл бүс нутагт дахин цохилт өгөхөд бэлэн байгааг анхааруулж байна уу гэдэг одоогоор тодорхойгүй байгаа аж.
Энэ үед АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп Тегеранаас “болзолгүй бууж өгөх” шаардлага тавьж байгаа нь дайныг дипломат аргаар дуусгах боломжийг улам бүр бүдгэрүүлж буй юм байна.
Трамп баасан гарагт өөрийн сошиал платформ болох Truth Social дээрээ “Ирантай хийх ямар ч хэлэлцээр байхгүй. Зөвхөн болзолгүй бууж өгөх л байна!” гэж бичжээ.
Тэрбээр мөн “Иран шинэ удирдагчаа сонгосны дараа АНУ болон холбоотнууд нь Ираныг сүйрлийн ирмэгээс буцааж, эдийн засгийг нь урьд өмнөхөөс илүү хүчирхэг болгохын төлөө ажиллана” гэж нэмж хэлсэн байна.
Хохирол, хохирогчдын тоо нэмэгдсээр байна
Ираны НҮБ-д суугаа Элчин сайд Амир Саеид Ираванийн мэдээлснээр АНУ-Израилийн довтолгооны улмаас 1332 энгийн иран иргэн амиа алдаж, олон мянган хүн шархадсан байна.
Харин Ираны довтолгооны улмаас Израильд 11 хүн амиа алдаж, мөн АНУ-ын дор хаяж 6 цэргийн алба хаагч амь үрэгджээ.
ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин Пезешкианд эмгэнэл илэрхийлж, Кремлийн мэдээлснээр “Израиль-Америкийн зэвсэгт түрэмгийлэл”-ийн улмаас олон энгийн иргэн амиа алдсанд харамсаж буйгаа илэрхийлэн, дайныг даруй зогсоохыг уриалсан байна.
Шинэ довтолгоонууд
Ираны арми тэнгисийн цэргийн хүчин бямба гаргийн өглөө Израиль болон АНУ-ын цэргийн байрлалууд руу дроноор довтолжээ. Тухайлбал, Абу Даби болон Кувейт дэх АНУ-ын баазуудыг онилсон байна. Энэ нь АНУ Ираны IRIS Dena хөлөг онгоцыг устгаж, олон арван усан цэрэг амиа алдсаны хариу довтолгоо гэж үзэж байгаа аж.
Мөн Islamic Revolutionary Guard Corps Иракийн Курдистанд байрлах салан тусгаарлагчдын гурван байрлалд өглөөний 04:30 цагт цохилт өгсөн гэж мэдэгджээ.
Ираны зэвсэгт хүчний төлөөлөгч “Хэрэв Курдистаны салан тусгаарлагчид Ираны нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдалд халдвал бид тэднийг бут цохино” гэж хэлсэн байна.
Израилийн хариу довтолгоо
Израилийн арми Иранаас харвасан пуужингуудыг илрүүлж, агаараас хамгаалах системүүд нь тэднийг устгасан гэж мэдэгдэв. Удалгүй Израиль Тегеран дахь дэд бүтцийн байгууламжуудыг онилон, шинэ цохилтын давалгаа эхлүүлсэн байна.
Мөн Израиль хөрш Lebanon дахь Иран болон “Хезболлах”-тай холбоотой байнууд руу довтолсон гэж мэдээлжээ.
Ираны Тегеран хотын Mehrabad Airport нисэх буудалд цохилт өгсөн талаар Ираны Tasnim агентлаг мэдээлсэн ч Ираны Хувьсгалт гвард болон “Хезболла” шууд тайлбар хийгээгүй байна.
Дайны нөлөө дэлхийн эдийн засагт
Энэхүү мөргөлдөөн дэлхийн зах зээлийг донсолгож, газрын тосны үнэ олон жилийн дээд түвшинд хүрээд байна. Учир нь, дэлхийн газрын тосны ойролцоогоор тавны нэг нь өдөр бүр дамждаг Strait of Hormuz хоолой бараг хаагдсан байдалтай байгаа юм.
АНУ-ын U.S. International Development Finance Corporation “Персийн булангийн бүсэд гарч болзошгүй алдагдлыг нөхөх 20 тэрбум ам.долларын даатгалын баталгаа олгоно” гэж мэдэгджээ.
Трамп мөн АНУ-ын тэнгисийн цэрэг Персийн буланд явж буй усан онгоцуудыг хамгаалж магадгүй гэж хэлсэн байна. Харин Ираны Хувьсгалт гвардын төлөөлөгч Алимохаммад Найни үүнд хариу өгөхдөө “Иран АНУ-ын оролцоог хүлээн авч, хүлээж байна” гэж мэдэгджээ.
Эх сурвалж: REUTERS
