Үйлдвэрлэлийн стандарт, найдвартай лабораторийн хяналтад огт хамрагдаагүй, гарал үүсэл нь тодорхойгүй нөхцөлд гар аргаар үйлдвэрлэсэн, эсвэл албан ёсны брэндийн нэр, шошгыг дуурайлган ашигласан хуурамч архи эрдэнэт хүний бие, эрүүл мэндийг хохироож, амь насаа алдахад хүртэл хүргэж байна.
Ийм төрлийн бүтээгдэхүүнд ихэвчлэн метанол гэх хүний биед онц ноцтой хортой бодис агуулагддаг бөгөөд энэ нь богино хугацаанд хүнд хордлого үүсгэж, улмаар хараагаа алдах, мэдрэлийн тогтолцооны гэмтэл, бүр цаашлаад амь насанд хүрэх эрсдэл дагуулдаг.
Метанол нь хүний биеийн бодисын солилцоонд саад учруулж, цусан дахь хүчилтөрөгчийн солилцоог алдагдуулснаар эрүүл мэндэд нөхөж баршгүй хор уршиг авчирдаг нь судалгаа, шинжилгээгээр нотлогдсон билээ.
2026 оны нэгдүгээр сарын байдлаарх мэдээллээр, Монгол Улсад хуурамч архинаас үүдэлтэй томоохон хэмжээний нас баралт, бөөнөөр хордсон албан ёсны статистик бүртгэгдээгүй ч хууль сахиулах байгууллагуудын хяналт шалгалтын үр дүн асуудал байсаар буйг харуулж байна.
Тухайлбал, 2025 онд Цагдаагийн ерөнхий газраас гаргасан мэдээллээр хуурамч архи, согтууруулах ундааг хууль бусаар гар дээрээс худалдаалах зөрчил өмнөх онуудаас нэмэгдэж, нийт 666 зөрчил бүртгэгдэн, 663 иргэн, хуулийн этгээдэд торгуулийн арга хэмжээ тооцсон байна.
Үүнээс гадна хууль бусаар олсон орлого, эд хөрөнгийг хураах эрх зүйн зохицуулалтыг хэрэгжүүлж, хяналт шалгалтын явцад илэрсэн хуурамч согтууруулах ундааг хураан авч устгасан тохиолдол цөөнгүй бүртгэгджээ.
Ялангуяа баяр ёслол, амралтын өдрүүдийн өмнөх үед ийм төрлийн зөрчил нэмэгдэх хандлагатай байдаг нь анхаарал татаж буй.
Зөрчил илэрсэн тохиолдолд Зөрчлийн тухай хуулийн 6.5 дугаар зүйлд заасны дагуу хариуцлага тооцож, торгуулийн арга хэмжээ авдаг ч эрсдэлийн уг шалтгаан бүрэн арилаагүй хэвээр байна. Энэ нь хуурамч архины асуудал зөвхөн хууль сахиулах хүрээнд бус, олон нийтийн ухамсар, хяналт, хэрэглээний соёлтой салшгүй холбоотойг илтгэнэ.
Монгол Улсад ноцтой хордлогын тохиолдол харьцангуй бага бүртгэгдэж буй ч олон улсын жишээ энэ асуудал ямар аймшигтай үр дагаварт хүргэж болдгийг тод харуулж байна.
Тухайлбал, 2025 онд Туркийн Стамбул, Анкара хотуудад хуурамч архи хэрэглэсний улмаас 160-аас дээш хүн нас барж, 230 гаруй хүн эмнэлгийн тусламж авчээ. Тэдний дунд 40 гаруй хүний биеийн байдал хүнд байсан тухай мэдээлэл олон улсад цацагдсан.
Мөн 2024 онд Лаосын Ванг Вьенг хотод метанолын хордлогоор зургаан хүн нас барсан бол 2019 онд Энэтхэгийн Ассам мужид хуурамч архины улмаас 156 хүн амиа алдсан харамсалтай тохиолдол бүртгэгдсэн нь хуурамч архи дэлхий даяар ноцтой аюул дагуулж буйг батлан харуулж байна.
Эрүүл мэндийн хувьд хуурамч архи нь зөвхөн хувь хүний асуудал биш юм. Метанолын хордлогоос үүдэлтэй эмчилгээ, яаралтай тусламж нь эрүүл мэндийн салбарт асар их ачаалал үүсгэж, улмаар улсын санхүүд ч сөргөөр нөлөөлдөг.
Үүнээс гадна иргэдийн аюулгүй байдалд итгэх итгэл сулрах, хууль бус худалдаа газар авах, нийгмийн эмзэг бүлэг илүү өртөх зэрэг олон талын сөрөг үр дагавар дагуулдаг.
Иймээс иргэд гарал үүсэл нь тодорхойгүй, хэт хямд үнэтэй, баталгаагүй шошготой согтууруулах ундаанаас татгалзаж, зөвхөн албан ёсны зөвшөөрөлтэй, код, тэмдэглэгээг нь шалгаж баталгаажуулсан бүтээгдэхүүнийг сонгохыг мэргэжилтнүүд зөвлөж байна.
Мөн хууль сахиулах болон хяналтын байгууллагуудын сэрэмжлүүлэг, мэдээллийг анхааралтай дагаж, болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх нь чухал юм.
Цагдаагийн ерөнхий газраас 2026 оны байдлаар Монгол Улсад хуурамч архинаас үүдэлтэй томоохон хэмжээний хордлогын статистик бүртгэгдээгүй ч хяналт шалгалтын дүнгээс харахад зөрчил арилаагүй, харин ч нэмэгдэх хандлагатай байгааг мэдээлсээр байна.
Олон улсын жишээнүүд нь хуурамч архи бол ганц улсын бус, дэлхий нийтийг хамарсан, хүний амь насанд шууд аюул учруулдаг ноцтой аюул гэдгийг дахин сануулж буй юм.
